چند سالیست که برداشت شن و بهره برداری از معادن در عرصه های جنگلی البرز بویژه در امتداد جاده های اصلی از جمله هراز و جاده بلده گسترش قابل توجهی یافته به نحوی که گاهی برخی دوستان که با دید کارشناسی هم به قضیه نگاه نمی کتتد، متذکر می شوند: در گذشته از جاده هراز که عبور می کردیم جنگلها بر کوهستان دو سمت جاده گسترده تر بودند اما امروز بیشتر کوهها خشک و بی آب و علف شده اند. متاسفانه برداشت شن و سنگهای معدنی بخش زیادی از جنگلهای مدیترانه ای منطقه را نابود کرده است. عملیات صورت گرفته به دو طریق نابودی جنگلها را در پی داشته است:
- تخریب عرصه جنگل و بهره برداری از خاک و سنگ
- گرد و غبار ایجاد شده و رسوب آن روی شاخ و برگ درختان و درختچه ها و مرگ آنها
حالت اول در نواری منقطع در امتداد جاده و احتمالا در مناطق دیگری که از دید دور هستند اتفاق افتاده و مهمترین زیان آن نابودی مناظر زیبا و توریست پسند حاشیه جاده است. بدین ترتیب با بهره برداری خاک و کسب درآمدی زودگذر، درآمد کلان و بلندمدت حاصل از جلب توریست را از دست داده ایم.
و اما گرد و غبار حاصل از برداشت شن و فعالیت کارگاههای شن و ماسه و بلوک زنی به حدی است که تقریبا همه روزه غبار غلیظی در هوای نیمه شمالی جاده هراز به چشم می خورد. این نکته نیز بارها توسط دوستان در مسافرت به شمال مورد اعتراض قرار گرفته است. گرد و غبار موجود علاوه بر کاهش کیفیت مناظر، لایه ضخیمی بر برگ درختان و درختچه های منطقه تشکیل داده و بدین ترتیب با مختل شدن فراینهای حیاتی بسیاری از گیاهان منطقه به صورت نیمه جان و مریض درآمده اند و متاسفانه با یک جنگل گردشی می توان پی برد که درصد مرگ و خشکیدگی در منطقه بسیار افزایش یافته است. غالب جنگلهای صدمه دیده از نوع مدیترانه ای بوده که در نواری باریک و منقطع میان جنگلهای انبوه هیرکانی و ارتفاعات استپی البرز دیده می شوند. این جنگلها به دلیل وسعت کم، تنوع زیستی و شکنندگی اکوسیستم دارای ارزش بالایی هستند. نابودی این جنگلها در حقیقت نابودی پوشش محافظ خاک کوهستان بوده و ضمن ایجاد فرسایش خاک، به علت وجود فصل خشک در اقلیم منطقه باعث تشدید پدیده گرد و غبار می شود.
به دفعات در خبرها آمد که نابودی تالابها و پوشش گیاهی در کشورهای همسایه منشا ایجاد گردغباری است که میلیونها نفر را با مشکل مواجه کرده و حتی تولیدات کشاورزی را با کاهش روبرو کرده است. جای تاسف است که اکنون با عملکرد نابخردانه در کشور خودمان به سمتی می رویم که حتی کوهستان البرز، مظهر پاکی و سرسبزی و مولد آب و زندگی، به کانون تولید گرد و غبار تبدیل می شود.
تصاویر: http://hoomanjangali.